Dentro de los ecos del Coloquio Internacional de Poesía & Filosofía, compartimos dos poemas de Celerina Sánchez en idioma tu’un ñuu savi (mixteco) y en su traducción al español (en la versión de la propia autora).
Los poemas pertenecen a la antología “Otro mundo en la Tierra”, compilada por Ulises Paniagua (Corazón de Diablo Ediciones, 2023).
Reverberating from the International Colloquium on Poetry & Philosophy, we share two poems by Celerina Sánchez in the tu’un ñuu savi (Mixtec) language and in their Spanish translation (in the author’s own version).
The poems are part of the anthology “Another World on Earth”, compiled by Ulises Paniagua (Corazón de Diablo Ediciones, 2023).

Taa tsikó xini
ñàà tsakùgo kuú ndakanda nuúgo
rìì ño’ó kuú ñàà sá’á takua naá kóò
ñeé takua naá tsino ñàà yee
nuù ndikiso taa kukuxigo
rìì nika’í tuni nuú koó samago
ndo’ó ino raná chikaago nuú titsi yucha
naá kutuago nixi kuú tundoo ino
ràà yee tundo’ó rìì saan kàà
kindo’ó ndávii inigo
tono kiti ñàà ntsasi naá
ràà naá kunchato tsikuaá takua naá stoó
sa’á tsakugo nixi nikuúso
rìì tsino nchíí ichí ti’ón
Locura
la sonrisa es el movimiento sencillo
de la locura que nos anima a vivir
rasga los preludios del existir
en la cotidianidad aburrida
tatuajes en la piel descalza
bajo el río de emociones
experimentos que laceran las células
ansiedad de realidades vedadas
revuelo de vulnerabilidad
como animal enjaulado
escape nocturnal
en una carcajada sin destino
por no saber nuestro camino
Madness
A smile is a simple movement
of the madness that encourages us to live
it tears the beginning of existence
in a dull everyday experience
tattoos on bare skin
under a river of emotions
experiments that rip cells up
anxiety of banned realities
commotion of vulnerabilities
like a caged animal
a nocturnal escape
in a laughter with no fate
for ignoring our way

Ita yukú
kuú tono ita
ñaa nikaku nuu yu’ku
ita yukú
ñaa ti’in ndaaso yiví
nuu ñuu yúù yo’ó
takua koo xoo
nuú yu’ku ka’ni kini
Flor silvestre
soy como la flor
que nace en la montaña,
flor silvestre
que se aferra a la vida
en este pueblo de asfalto
condenada a sobrevivir
en una selva de concreto
Wild Flower
I am like a flower
that grows in the mountain,
wild flower
that clings to life
in this asphalt town
condemned to survive
in an urban jungle
Celerina Patricia Sánchez Santiago
Poeta mixteca (ñuu savi) originaria de Mesón de Guadalupe, distrito de Santiago Juxtlahuaca, en Oaxaca. Ha participado en numerosos eventos poéticos en México y en el extranjero entre ellos: Mujeres de su palabra: Chicanas and Indigenous Women’s Testimonies en la Universidad de San Antonio, Texas (2012); en el Encuentro de Mujeres Indígenas en el Arte, Sueños y Realidades en Tuxtla Gutiérrez, Chiapas, Hermosillo Sonora, Guadalajara Jalisco y Veracruz (2006, 2007, 2008 y 2009), en el Segundo Congreso Internacional de las Lenguas en la Facultad de Medicina de la Universidad de Buenos Aires, Argentina en 2007; en la Primera reunión de análisis de la lengua mixteca y propuesta para su rescate, difusión e implementación escolar en la Universidad Tecnológica de la Mixteca en Huajuapan de León, Oaxaca y en eventos de narración oral en mixteco en el museo Móvil El Papalote. Ha participado en diversos congresos de la lengua tu’un ñuu savi. Ha sido becaria del Fondo Nacional para la Cultura y la Artes (FONCA) y sus poemas se han publicado en diversas antologías y revistas.
Celerina Patricia Sánchez Santiago is a Mixtec (Ñuu Savi) poet from Mesón de Guadalupe in the Santiago Juxtlahuaca district of Oaxaca, she has taken part in numerous poetry events across Mexico and internationally. Her notable appearances include Women of Their Word: Chicanas and Indigenous Women’s Testimonies at the University of San Antonio, Texas (2012), as well as the Indigenous Women in Art, Dreams, and Realities Gathering, held in Tuxtla Gutiérrez, Chiapas; Hermosillo, Sonora; Guadalajara, Jalisco; and Veracruz between 2006 and 2009. She also participated in the Second International Congress of Languages at the University of Buenos Aires’ Faculty of Medicine in Argentina (2007) and the First Meeting on the Analysis of the Mixtec Language and Proposals for Its Preservation, Dissemination, and School Implementation at the Technological University of the Mixteca in Huajuapan de León, Oaxaca. Additionally, she has performed Mixtec oral storytelling at the Papalote Mobile Museum.
A frequent participant in tu’un ñuu savi (Mixtec language) conferences, she has been awarded grants by Mexico’s National Fund for Culture and the Arts (FONCA). Her poetry has been featured in multiple anthologies and literary journals.
Discover more from Ars Notoria
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
You must be logged in to post a comment.